W skrócie
Czym są suche oczy i co pomaga?
Suche oczy (zespół suchego oka, zespół sicca) to zaburzenie filmu łzowego: przerywa się on zbyt wcześnie, oczy pieką, dają uczucie piasku lub łzawią. U 86 % osób dotkniętych tym problemem zajęte są gruczoły Meiboma w brzegu powieki. W EyeLaser Zürich mierzymy przyczynę; zabieg IPL kosztuje 400 CHF za sesję, zwykle potrzebne są trzy do czterech.
| Termin fachowy | zespół sicca, keratoconjunctivitis sicca (suche zapalenie rogówki i spojówki); ICD-10 H04.1 |
|---|---|
| Częstość | w zależności od badania od 5 do 50 % populacji, częściej kobiety (Stapleton et al. 2017) |
| Typowe objawy | pieczenie, uczucie piasku lub ciała obcego, zaczerwienienie, wieczorem wahania ostrości widzenia, paradoksalnie łzawiące oczy |
| Najczęstsza przyczyna | dysfunkcja gruczołów Meiboma: za mało lipidów w filmie łzowym, występuje u 86 % (Lemp et al. 2012) |
| Diagnostyka | czas przerwania filmu łzowego, meibografia, badanie brzegu powieki i rogówki |
| Leczenie | sztuczne łzy, higiena brzegów powiek, krople przeciwzapalne, zabieg IPL; równoczesne leczenie chorób podstawowych |
| Kasa chorych | badanie okulistyczne przy wskazaniu medycznym przez podstawowe ubezpieczenie zdrowotne (TARDOC); za IPL płacą Państwo sami, 400 CHF za sesję, pakiet cztery w cenie trzech 1’200 CHF |
Suche oczy przy pracy przy ekranie
Kto w skupieniu patrzy w ekran, mruga znacznie rzadziej; w jednym z pomiarów średnio pięć razy rzadziej niż zwykle (Patel et al. 1991). Każde mrugnięcie rozprowadza film łzowy i wyciska nieco lipidów z gruczołów Meiboma. Gdy mrugnięć brakuje, wydzielina zalega, twardnieje i zatyka ujścia gruczołów. Typowe jest pieczenie oczu po południu i wahania ostrości widzenia.
Zabieg IPL trwa około 20 minut; źrenica nie jest rozszerzana, więc po zabiegu mogą Państwo wrócić do pracy. Na co dzień pomagają przerwy według zasady 20-20-20 i świadome mruganie.
Zespół sicca: fachowa nazwa suchego oka
Jeśli ktoś stawia Państwu diagnozę zespół sicca, chodzi o suche oko. Pełna nazwa medyczna to keratoconjunctivitis sicca — „sicca” to po łacinie „suchy”, kerato- oznacza rogówkę, a conjunctiva spojówkę. Obie są zajęte, gdy film łzowy przestaje spełniać swoje zadanie: przerywa się zbyt wcześnie, powierzchnia oka zostaje odsłonięta i reaguje stanem zapalnym.
W medycynie rozróżnia się dwie postacie, a to rozróżnienie decyduje o leczeniu:
- Za mało płynu łzowego (postać hipowolemiczna): gruczoł łzowy wytwarza za mało łez. Ta postać występuje rzadziej.
- Zbyt szybkie parowanie (postać z nadmiernym parowaniem): ilość łez jest prawidłowa, ale brakuje warstwy lipidowej — łzy odparowują, zanim zdążą zadziałać. Ta postać stanowi zdecydowaną większość przypadków, a jej przyczyna leży w gruczołach Meiboma.
Należy od tego odróżnić zespół Sjögrena: chorobę autoimmunologiczną, w której oprócz gruczołów łzowych atakowane są także gruczoły ślinowe. Kto ma zespół Sjögrena, ma również dolegliwości typu sicca — odwrotnie to nie działa. Zdecydowana większość osób z suchymi oczami nie ma zespołu Sjögrena. Jeśli dodatkowo występują suchość w ustach i dolegliwości stawowe, wyjaśniamy to i współpracujemy z reumatologią.
Dla Państwa najważniejsze jest jedno: zespół sicca można zmierzyć. Określamy czas przerwania filmu łzowego i uwidaczniamy gruczoły Meiboma, zamiast leczyć wyłącznie według dolegliwości.
Co wysusza oko: najczęstsze przyczyny
Film łzowy składa się z trzech warstw: warstwy śluzowej bezpośrednio na oku, warstwy wodnej pośrodku i warstwy lipidowej na wierzchu. Gdy ta równowaga zostaje zaburzona, rogówka miejscami zostaje odsłonięta. Częste czynniki wywołujące to:
- Wiek i hormony: z biegiem lat oko wytwarza mniej płynu łzowego. Kobiety często wyraźnie odczuwają tę zmianę w okresie menopauzy.
- Ekran, ogrzewanie i klimatyzacja: kto w skupieniu patrzy w ekran, mruga znacznie rzadziej; suche powietrze w pomieszczeniu dodatkowo odbiera filmowi łzowemu wilgoć.
- Leki: niektóre substancje czynne, np. z grupy beta-blokerów lub leków przeciwdepresyjnych, mogą jako działanie niepożądane ograniczać wytwarzanie łez. Dlatego nigdy nie należy samodzielnie odstawiać leku, lecz porozmawiać z lekarką lub lekarzem, który go przepisał.
- Choroby ogólnoustrojowe: choroby reumatyczne i opisany powyżej zespół Sjögrena mogą bezpośrednio atakować gruczoły łzowe.
Jeśli zespół sicca długo pozostaje nieleczony, stan zapalny może utrwalić się na rogówce (zapalenie rogówki) i pozostawić drobne ubytki na jej powierzchni. Objawy, które należy traktować poważnie: uczucie ciała obcego lub ziarenka piasku, pieczenie, zaczerwienione brzegi powiek, wieczorem nieostre widzenie i olśnienie — oraz, paradoksalnie, łzawiące oczy.
Leczenie etapami
- Sztuczne łzy: krople bez konserwantów, na przykład z kwasem hialuronowym; na noc żele lub maści, ponieważ dłużej się utrzymują.
- Higiena brzegów powiek: ciepłe okłady upłynniają stwardniałą wydzielinę w gruczołach Meiboma; spraye lipidowe na zamkniętą powiekę wspierają warstwę lipidową.
- Krople przeciwzapalne: na receptę, gdy sztuczne łzy i higiena powiek nie wystarczają.
- Zabieg IPL: gdy higiena powiek nie wystarcza, a przyczyną są gruczoły Meiboma (patrz niżej).
Kiedy nie należy czekać: silny ból, wyraźny światłowstręt, nagłe pogorszenie widzenia lub jedno, silnie zaczerwienione oko nie są typowymi objawami suchego oka. Prosimy zgłosić się do okulisty jeszcze tego samego dnia, w nocy i w weekend na oddział ratunkowy dyżurującego szpitala. Jeśli noszą Państwo soczewki kontaktowe, prosimy je do tego czasu wyjąć.
Dysfunkcja gruczołów Meiboma: medyczne sedno problemu
Gruczoły Meiboma znajdują się w brzegach powiek i wytwarzają warstwę lipidową filmu łzowego. Ta warstwa spowalnia parowanie. Gdy gruczoły nie działają prawidłowo, mówi się o dysfunkcji gruczołów Meiboma, w skrócie MGD. Według raportu DEWS II to ona w zdecydowanej większości przypadków stoi za suchymi oczami — a nie niedobór płynu łzowego.
Jak do tego dochodzi
Wydzielina w gruczołach twardnieje, a ujścia na brzegu powieki się zatykają. Bez warstwy lipidowej film łzowy odparowuje zbyt szybko. Oko wytwarza wtedy więcej płynu i łzawi — choć jest suche. Właśnie dlatego krople pomagają tylko na kilka minut: uzupełniają wodę, podczas gdy brakuje lipidów.
Jak udrożnić zatkane gruczoły Meiboma
Ciepło upłynnia stwardniałą wydzielinę, a ucisk opróżnia gruczoły. Na co dzień służą temu ciepłe okłady i codzienna higiena brzegów powiek. Jeśli to już nie wystarcza, zabieg IPL działa w tym samym miejscu: światło impulsowe ogrzewa brzeg powieki, otwiera ujścia gruczołów i zmniejsza stan zapalny. Aby uzyskać trwały efekt, zwykle potrzebne są trzy do czterech sesji.
Dlaczego najpierw mierzymy
Meibografia obrazuje gruczoły w powiece. Widać na niej, ile z nich jest jeszcze sprawnych i jak daleko posunął się ich zanik. To decyduje, czy wystarczy higiena powiek, czy leczenie ma sens — a później pokazuje, czy coś się zmieniło. Jeśli brzeg powieki jest dodatkowo w stanie zapalnym, występuje zapalenie brzegów powiek, które należy leczyć równocześnie.
Czy można poddać się laserowej korekcji wzroku mimo suchych oczu?
Często tak, ale dopiero po diagnostyce. Suche oczy są przed zabiegiem laserowym częste i po nim mogą się nasilić na kilka tygodni. W EyeLaser Zürich mierzymy film łzowy podczas badania wstępnego i wcześniej leczymy suche oczy, w razie potrzeby także za pomocą IPL. W zależności od wyniku lepsza może być metoda bez flapa lub soczewka. Porównanie metod przy suchych oczach znajdą Państwo w poradniku Laserowa korekcja wzroku mimo suchych oczu.
Więcej informacji
- Mleczna wydzielina z oka — skąd pochodzi wydzielina i kiedy jest niegroźna
- Zapalenie brzegów powiek (blepharitis) — trzy postacie, jak długo trwa i co pomaga w domu
- Higiena brzegów powiek krok po kroku — ciepły okład i oczyszczanie, 5 do 10 minut dziennie
- Zespół sicca — dlaczego krople często pomagają tylko na krótko i co się za tym kryje
- Suche oczy po operacji zaćmy — jak długo oko łzawi i kiedy należy się zgłosić
